Mevzuat

YÖNETMELİK

SELÇUK ÜNİVERSİTESİ DENEYSEL TIP UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZ YÖNETMELİĞİ

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Amaç

MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Selçuk Üniversitesine bağlı olarak kurulan Deneysel Tıp Uygulama ve Araştırma Merkezinin amaçlarına, faaliyetlerine, yönetim organlarına, yönetim organlarının görevlerine ve çalışma şekline ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Kapsam

MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik; Selçuk Üniversitesi Deneysel Tıp Uygulama ve Araştırma Merkezinin amaçlarına, faaliyetlerine, yönetim organlarına, yönetim organlarının görevlerine ve çalışma şekline ilişkin hükümleri kapsar.

Dayanak

MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik; 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinin (2) numaralı alt bendi ile 14 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Danışma Kurulu : Merkezin Danışma Kurulunu,

b) Merkez : Selçuk Üniversitesi Deneysel Tıp Uygulama ve Araştırma Merkezini,

c) Müdür : Merkezin Müdürünü,

ç) Rektör : Selçuk Üniversitesi Rektörünü,

d) Üniversite : Selçuk Üniversitesini,

e) Yönetim Kurulu : Merkezin Yönetim Kurulunu,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Merkezin Amacı ve Faaliyet Alanları

Merkezin amacı

MADDE 5 – (1) Merkezin amacı ve faaliyet alanları şunlardır:

a) Merkezde deney hayvanları üzerinde yürütülecek her türlü araştırma ve uygulamanın, etik kurallara uygun bir şekilde hayvan refahı ve hayvan haklarına riayet edilerek yürütülmesi için gerekli altyapıyı kurmak, geliştirmek ve çalıştırmak.

b) Bilimsel araştırmaları ve uygulamaları teşvik etmek, desteklemek, gerçekleşmesini sağlamak, resmi ve özel kuruluşların isteği üzerine kendi alanına giren konularda danışmanlık hizmeti vermek.

c) Deney hayvanı kullanılacak araştırma, test ve eğitim projelerinde görev alacak tüm elemanlara deneysel tıp araştırma ve uygulamalarına ilişkin teorik ve pratik kurslar düzenlemek, sertifikalar vermek, yeni deneysel tıp yöntemlerini ulusal ve uluslararası işbirliği içerisinde takip etmek, eğitimini vermek ve uygulamak.

ç) Veri ve bilgi dokümantasyon birimi kurmak, yayın ve yayım faaliyetinde bulunmak.

d) Konuyla ilgili yurt içindeki ve yurt dışındaki benzer merkezlerle ve ilgili diğer kurumlarla işbirliği yapmak ve kısa yada uzun süreli yurt içi ve yurt dışına eleman göndermek yada bu amaçla gönderileni kabul etmek.

e) Merkezin kuruluş amacına ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun amaç ve ilkelerine uygun diğer çalışmaları yapmak.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Merkezin Yönetim Organları ve Görevleri

Merkezin yönetim organları

MADDE 6 – (1) Merkezin yönetim organları şunlardır:

a) Müdür.

b) Yönetim Kurulu.

c) Danışma Kurulu.

Müdür

MADDE 7 – (1) Müdür; Tıp Fakültesinde, deneysel tıp araştırmaları konularında çalışan, uluslararası bilimsel indekslerde yayımlanmış en az üç deneysel tıp araştırması olan profesör veya doçent unvanlı öğretim üyeleri arasından üç yıl süreyle Rektör tarafından görevlendirilir. Görev süresi dolan Müdür yeniden görevlendirilebilir.

(2) Müdür görevde olmadığı hallerde yardımcılarından biri, yardımcılar da bulunmaz ise Yönetim Kurulu üyelerinden biri Müdüre, süresi altı ayı geçmemek üzere, vekâlet edebilir. Müdürün görevinin son bulması halinde müdür yardımcılarının da görevi sona erer.

(3) Müdür, görevlendirilmesindeki usule göre görevden alınabilir

(4) Müdür, en az biri Tıp Fakültesinden olmak üzere, uluslararası bilimsel indekslerde yayınlanmış en az üç deneysel tıp araştırması olan Üniversite öğretim üyeleri arasından iki müdür yardımcı seçer.

Müdürün görevleri

MADDE 8 – (1) Müdürün görevleri şunlardır:

a) Merkezi yönetmek ve temsil etmek.

b) Yönetim Kurulu ve Danışma Kurulunu toplantıya çağırmak.

c) Yönetim Kuruluna başkalık etmek ve alınan kararları uygulamak.

ç) Merkezde yürütülen çalışmaların Merkezin işleyiş kurallarına ve deney hayvanlarında yapılan işlemlerin etik kurallara uygunluğunu takip etmek, denetlemek ve çalışanları bu konuda yönlendirmek.

d) Merkezde çalışan personelin görev paylaşımını ve çalışma düzenini belirlemek ve denetlemek.

e) Merkezin idari işlerini yürütmek.

f) Merkez faaliyetleriyle ilgili yurt içi ve yurt dışı kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak, Merkezin amacına uygun olarak Merkez organlarının belirleyeceği çerçevede yürütülecek faaliyetlerin projelendirilmesi ve bunlara ulusal ve uluslararası alanda destek ve mali kaynak sağlanması için girişimlerde bulunmak.

Yönetim Kurulu

MADDE 9 – (1) Yönetim Kurulu aşağıda belirtilen toplam on bir üyeden oluşur:

a) Yönetim Kurulunda; Müdür, iki müdür yardımcısı ve Müdürün teklifi üzerine Rektör tarafından üç yıllık süreyle görevlendirilen Merkezin faaliyet konularıyla ilgili alanlarda çalışan, uluslararası bilimsel indekslerde yayımlanmış en az üç deneysel tıp araştırması bulunan Tıp Fakültesi kadrolu elemanlardan dört üye ile Üniversitenin Tıp, Diş Hekimliği, Veteriner veya Sağlık Bilimleri Fakültelerinde kadrolu öğretim elemanları arasından görevlendirilen dört üye olmak üzere toplam on bir üye bulunur.

(2) Müdürün görev süresinin dolması veya herhangi bir nedenle görevinden ayrılması halinde, Yönetim Kurulu üyelerinin de görevi sona erer. Üyelik süresi herhangi bir sebeple sona eren Yönetim Kurulu üyeleri aynı usulle yeniden görevlendirilebilir.

(3) Yönetim Kurulu, Müdürün daveti üzerine en az iki ayda bir kez Müdürün belirleyeceği gündemle üye tam sayısının salt çoğunluğuyla toplanır ve kararlar oy çokluğu ile alınır.

Yönetim Kurulunun görevleri

MADDE 10 – (1) Yönetim Kurulunun görevleri şunlardır:

a) Merkezin faaliyetlerine ilişkin kararlar almak ve bunları yürütmek.

b) Merkezin faaliyetleriyle ilgili esaslar ve faaliyet plan ve programlarını karara bağlamak.

c) Merkezi ilgilendiren konularda, yetkili organlarda görüşülmek üzere Rektörlüğe önerilerde bulunmak.

ç) Yıllık faaliyet programları ile yıllık faaliyet raporlarını görüşerek kabul etmek.

d) Merkez tarafından yürütülecek faaliyetlere ilişkin çalışma esaslarını, Merkez olarak sunulacak her türlü hizmetin bedelini tespit etmek, gelir ve gider dağılımı ve kullanım şekillerini ilgili mevzuata uygun olarak belirlemek.

e) Merkezin yürüteceği kurs, seminer ve benzeri faaliyetleri kararlaştırmak ve düzenlemek.

f) Müdür tarafından belirlenen diğer konuları görüşerek karara bağlamak.

Danışma Kurulu ve görevleri

MADDE 11 – (1) Danışma Kurulu: Rektörün veya Rektörün görevlendirdiği bir rektör yardımcısının başkanlığında, Tıp, Diş Hekimliği, Veteriner ve Sağlık Bilimleri Fakültelerinin Dekanları ve Tıp Fakültesi Hastanesi Başhekimi ile Yönetim Kurulu Üyelerinden oluşur. Müdürün çağrısı üzerine yılda en az bir kez toplanır.

(2) Danışma Kurulunun görevi; Merkezin amaçları doğrultusunda merkezin faaliyetlerine yönelik tavsiye niteliğinde görüş, öneri ve eleştirilerini Müdüre sunmaktır.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Personel ihtiyacı

MADDE 12 – (1) Merkezin akademik, teknik, genel idari hizmetler ve yardımcı hizmetler sınıfındaki elemanları, 2547 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi uyarınca Rektör tarafından görevlendirilir.

Hüküm bulunmayan haller

MADDE 13 – (1) Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde ilgili diğer mevzuat hükümleri ile Senato kararları uygulanır.

Yürürlük

MADDE 14 – (1) Bu Yönetmelik yayımı 11 Kasım 2012 PAZAR tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 15 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Selçuk Üniversitesi Rektörü yürütür.

SELÇUK ÜNİVERSİTESİ DENEYSEL TIP UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURUL YÖNERGESİ

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar

MADDE 1. AMAÇ

Bu yönergenin amacı; hayvan deneyleri yerel etik kurulunun kuruluş, çalışma, ve görev esaslarını, deney hayvanları üzerinde yapılacak eğitim, öğretim, test ve bilimsel çalışmaların başvuru işlemlerini, deney hayvanlarının barındırma, üretim, nakil şartlarının izlenmesi ile tüm işlemlerin kayıt altına alınmasını belirlemektir.

MADDE 2 .KAPSAM

Selçuk Üniversitesi Deneysel Tıp Uygulama ve Araştırma Merkezinde eğitim, öğretim, test ve bilimsel amaçlı çalışmaların hayvan etiği yönünden değerlendirilmesini, Selçuk Üniversitesi Deneysel Tıp Uygulama ve Araştırma Merkezi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulunun oluşturulmasını, çalışma usul ve esaslarını kapsar.

MADDE 3 .DAYANAK

5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, 15/02/2014 tarih ve 28914 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Hayvan Deneyleri Etik Kurullarının Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönetmelik’e ile 13/11/2011 tarih ve 28141 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Deneysel ve Diğer Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Hayvanların Refah ve Korunmasına Dair Yönetmelik’e dayanılarak hazırlanmıştır.

MADDE 4.TANIMLAR VE KISALTMALAR

a) Rektör: Selçuk Üniversitesi Rektörünü,

b) Etik Kurul: Selçuk Üniversitesi Deneysel Tıp Uygulama ve Araştırma Merkezinde bilimsel araştırma, test, tıbbi uygulamalar ve eğitim- öğretim gibi temel etkinliklerde deney hayvanları ile yapılacak işlemleri etik ilkeler çerçevesinde değerlendirmeyi, görüş bildirmeyi, önerilen protokolleri incelemeyi, izin vermeyi, uygulamaların izlenmesini, deney hayvanları üzerinde yapılan bütün işlemlerin kayıt altına alınmasını ve bu işlemlerin anında ya da geriye doğru izlenebilmesini sağlayan Selçuk Üniversitesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulunu,

c) CITES Sözleşmesi: 20/6/1996 tarihli ve 22672 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Nesli Tehlikede Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşmeyi,

 

ç) Çalışma izni: Deney hayvanı kullanıcı, üretici ve tedarikçi kuruluşların faaliyete geçebilmesi için Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca verilen belgeyi,

 

d) Deney: Bilimsel amaçlarla hayvanlar üzerinde gerçekleştirilecek her türlü prosedür veya prosedürler bütününü,

e) Deney Hayvanları Araştırma ve Yetiştirme Ünitesi: Orman ve Su İşleri Bakanlığı ile Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlıklarının ilgili yönetmeliklerinde deney hayvanı yetiştirilmesi ve barındırılmasına ilişkin esaslara uygun olarak kurulmuş birimi,

f) Deney hayvanı: Prosedürlerde kullanılan, serbest yaşayan veya çoğalan larva biçimleri, canlı kafadan bacaklılar ve normal fetal gelişimlerinin son üçte birlik döneminden itibaren memeliler dahil, insan olmayan herhangi bir omurgalı canlıyı,

g) Deney ünitesi: Hayvanlar üzerinde her türlü prosedür veya prosedürlerin gerçekleştirildiği, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından çalışma izni bulunan birimleri,

ğ) Etik: Araştırmalarda kullanılacak hayvanlarla ilgili olarak insan ve hayvan yaşamını ilgilendiren bilimlerde yapılabilecek hareketlerin sınırları, hayvana yönelik yapılacak tutum ve davranışa yol gösterici evrensel kuralları,

 

h) HADMEK: Hayvan Deneyleri Merkezi Etik Kurulunu,

 

ı) HADYEK: Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulunu,

 

i) Hayvan refahı birimi: Üretici, tedarikçi, kullanıcı ve araştırmaya yetkili kuruluşlarda kurulması zorunlu olan, hayvanların refahı ve bakımından sorumlu, veteriner hekim, veteriner sağlık teknikeri veya veteriner sağlık teknisyeni unvanına sahip en az bir kişiden, kullanıcı kuruluşlarda ise bu unvanlardan birine sahip bir kişiye ilaveten biri yerel etik kurul üyesi olmak üzere en fazla üç kişiden oluşan birimi,

 

j) İnsancıl öldürme metodu: Hayvanın kendi türüne has, en az fiziksel ve duyusal ağrı, eziyet ve sıkıntıya maruz kalacağı şekilde yaşamının sonlandırılmasını,

 

k) İn vivo deney: Canlı ortamda yapılan deneyi,

 

l) İyi laboratuvar uygulamaları: Klinik çalışmalar dışındaki sağlık ve çevre güvenliği çalışmalarının planlanması, yapılması, izlenmesi, kaydedilmesi, arşivlenmesi ve rapor edilmesi şartları ve yönetim usulleri ile ilgili kalite sistemini,

 

m) Kullanıcı: Hayvanları prosedürlerde kullanmaya yetkili olan kişiyi,

 

n) Kuruluş: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca çalışma izni bulunan, müştemilatı ile birlikte açık, kapalı, yarı açık, her türlü sabit ya da taşınabilir tesis, bina veya binalar grubunu,

 

o) Proje: Tanımlanmış bilimsel bir amacı olan ve bir ya da daha fazla prosedürü kapsayan iş programını,

 

ö) Prosedür: Hayvanların; doğurtulması, kuluçkadan çıkarılması ya da genetiği değiştirilmiş hayvan soyunun devam ettirilmesi süreçleri dahil, iyi veteriner hekimlik uygulamalarına uygun olarak bir iğnenin batırılmasının yarattığına eşit veya daha fazla acı, eziyet, ızdırap veya kalıcı hasara sebep olabilecek şekilde, bilinen veya bilinmeyen sonuçları olan, deneysel, diğer bilimsel veya eğitici amaçlarla kullanılmasını,

 

p) Sekreterya: Etik kurullarda gerekli koordinasyonu sağlayan, yazışmaları yapan ve kayıtları tutan kişi veya kişileri,

 

r) SÜDAM: Selçuk Üniversitesi Deneysel Tıp Uygulama ve Araştırma Merkezini,

 

 s) Teknisyen: Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Tarım Meslek Lisesi Veteriner Sağlık Bölümü ile daha önce Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına bağlı olan Veteriner Sağlık Meslek Lisesi, Hayvan Sağlığı Memurları Okulu, Hayvan Sağlığı Memurları Meslek Lisesi okullarından herhangi birinden mezun kişiyi,

 

ş) TÜBİTAK: Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumunu,

 

t) Tür: Ortak özellikler taşıyan ve kendi aralarında döllenerek üreyebilen akraba canlıları içeren biyolojik grubu,

u) 3R ilkesi: Mümkün olan her durumda, canlı hayvan yerine bilimsel açıdan geçerli başka alternatif bir yöntem ya da deneme stratejisinin uygulaması, proje hedeflerinden ödün vermeden kullanılacak hayvan sayısının olabildiğince azaltılması, hayvanlara acı, eziyet, ızdırap çektirecek ve kalıcı hasar yapacak prosedürlerin iyileştirilerek hayvan refahının artırılmasını,

 

ü) Veteriner Hekim: Veteriner Fakültelerinde beş yıllık eğitim sürecini başarıyla tamamlayıp diploma almış, 9/3/1954 tarihli ve 6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanuna göre veteriner hekim unvanı kazanmış kişiyi,

ifade eder.

 

İKİNCİ BÖLÜM

Etik Kurulun Kuruluşu, Çalışma Yöntemi, Görev, Yetki ve İlkeleri

MADDE 5. ETİK KURULUN KURULUŞU

(1)Yerel Etik Kurul aşağıda nitelikleri belirtilen on üç üyeden oluşur:

a) Deneysel Tıp Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü; HADYEK’in başkanıdır.

b) Deneysel Tıp Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdür Yardımcılarından seçilecek başkan vekili,

c) Deneysel Tıp Uygulama ve Araştırma Merkezinde görev yapan, deney hayvanı yetiştirilmesi, üretimi ve bakımından sorumlu ve deney hayvanları kullanım sertifikası olan, tam gün ünitede çalışan, hayvan deneyleri konusunda en az bir yıl tecrübeli olan bir veteriner hekim,

ç) Kurumla çıkar ilişkisi olmayan sivil toplum kuruluşuna kayıtlı Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bir kişi,

d) Kurumla çıkar ilişkisi olmayan, kendisi ya da yakınları deney hayvanları ile çalışma yapmayan ve toplum çıkarlarını temsil edebilecek nitelikte T.C. vatandaşı bir kişi,

e) Kadroları üniversitenin deney hayvanları ile çalışma yapan birimlerinden en az üçünde bulunan sekiz öğretim üyesi. Bu öğretim üyelerinin en az altısının deney hayvanlarıyla yapılmış en az bir adet çalışmasının bulunması, bunlardan birisinin ise in vivo hayvan deneylerinde en az bir yıl tecrübeli olması gereklidir.

(2) Etik Kurul gerektiğinde başka alanların uzmanlarından görüş alabilir ve/veya toplantılara davet edebilir.

(3) Etik Kurulun Başkan, Başkan Vekili ve üyelerinden Selçuk Üniversitesi personeli olanlar Rektör tarafından görevlendirilir. Etik Kurulda görev yapacak olan sivil toplum örgütüne bağlı üye ile sivil üye Rektör tarafından seçilir.

(4) Etik Kurul üyelerinin görev süresi dört yıldır. Görev süresi dolan üye yeniden görevlendirilebilir. Bir takvim yılı içerisinde izinsiz ve mazeretsiz olarak üst üste üç toplantıya katılmayan üyenin üyeliği kendiliğinden düşer. Üyelik sıfatının ölüm, emeklilik, ayrılma gibi herhangi bir nedenle sona ermesi veya üyeliğin düşmesi halinde, yerine aynı usulle ve kalan süreyi tamamlamak üzere ayrılan üyenin niteliklerini taşıyan yeni bir üye seçilir/görevlendirilir.

(5) Hayvan Deneyleri Etik Kurullarının Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket ettiği tespit edilen kişiler SÜDAM Yerel Etik Kurulunda görevlendirilemez.

(6) Atamalar veya onay ile yapılan değişiklikler bir ay içerisinde HADMEK’e bildirilir.

(7) Yerel Etik Kurul yönergesi, HADMEK tarafından onaylandıktan sonra faaliyetlerine başlar.

 

MADDE 6. ETİK KURULUN ÇALIŞMA YÖNTEMİ

(1) Etik Kurul, başkanın belirleyeceği gündemle en az ayda bir defa ve üyelerin en az üçte ikisinin katılımı ile toplanır.

(2) Etik Kurul toplantıları başkanın yokluğunda başkan vekili başkanlığında yürütülür.

(3) Etik Kurul kararları üye tam sayısının yarıdan bir fazlası ile alınır. Oy eşitliği halinde başkanın oyu yönünde karar verilir.

(4) Yerel etik kurul kendi sekretaryasını oluşturur. Yerel etik kurul gerekli olması halinde alt kurullar oluşturabilir.

(5) SÜDAM’da kullanılan tüm deney hayvanlarına ilişkin kayıtlar, hayvan refahı biriminde görevli deney hayvanı yetiştirilmesi, üretimi ve bakımından sorumlu veteriner hekim tarafından tutulur veya tutturulur. Söz konusu kayıtlarda temin edilen hayvanların sayıları, türleri, temin edildikleri yerler, kullanıcı kuruluşa geldiği tarih ve yapılan tüm işlemler bulunur. Bu kayıtlar en az beş yıl süreyle muhafaza edilir.

(6) HADYEK başvuru formu ( EK-1) ve taahhütname (EK-2) formunu hazırlar.

(7) Deney hayvanı kullanıcıları, sertifika almadan bu hayvanlar üzerinde deney, eğitim, test amacıyla işlem yapamaz ve çalışma mekanlarında bu hayvanları barındıramazlar. Çiftlik hayvanlarıyla yapılacak araştırmalarda araştırma ekibi ekibinin içinde bir veteriner hekimin bulunması zorunludur. Bu durumda veteriner hekimin deney hayvanları kullanım sertifikası bulunması gerekli değildir. HADYEK onayına sunulan çalışmada, deney hayvanı kullanan kişinin kullanım sertifikası olmaması halinde bu çalışmaya onay verilmez.

(8) Yapılan başvuru için HADYEK, yaptığı değerlendirme neticesinde uygun, düzeltilmesi gerekir, şartlı olarak uygun ya da uygun değildir şeklinde karar verir.

(9) HADYEK kararı başvuru sahibine başvurunun yapıldığı tarihten itibaren kırk iş günü içinde yazılı olarak bildirilir. Bu süre proje değerlendirmesini de kapsar. Projenin karmaşıklığı veya birden çok bilim dalını ilgilendirdiği hallerde, HADYEK sözü edilen süreyi bir defaya mahsus olmak üzere onbeş iş gününü geçmeyecek şekilde uzatabilir. Uzatma sebebi ve süresi gerekçelendirilerek, süre sona ermeden yürütücü bilgilendirilir.

(10) Projelere azami beş yıl süre ile izin verilir, süre uzatımı talebi olması halinde, talebin gerekçelendirilmesi şartıyla ek süre verilebilir.

 

(11) Bütün başvurular ve alınan kararlar, tarih ve sayı numarası verilerek kayıt altına alınır. Kayıtlar en az beş yıl süreyle muhafaza edilir.

(12) HADYEK, bir projenin yapılabilirliğini sınamak amacıyla az sayıda hayvan üzerinde ön deneylerin yapılmasını isteyebilir. Bu durumda kesin karar, “şartlı olarak uygun” kararı verilen projelerdeki usullere göre verilir.

(13) İzin verilen projeler hayvan refahı ve onaylanan projeye uyulması yönünden yerel etik kurulu tarafından denetlenebilir. Hayvan refahını olumsuz etkileyecek bir uygulama veya onaylı projede herhangi bir değişiklik tespiti edildiğinde Yerel etik kurulu verilen izni iptal eder. İznin iptal edilmesi durumunda; hayvan refahı birimi tarafından, projede kullanılan veya kullanılması öngörülen hayvanların refahının olumsuz yönde etkilenmemesi sağlanır.

(14) HADYEK onayı alınan projede sonradan yapılacak değişiklik proje yürütücüsü tarafından HADYEK’e yazılı olarak bildirilir ve HADYEK’in onay vermesi halinde proje değişikliği yapılır.

(15) Kayıtlar HADMEK’in ve Orman ve Su İşleri Bakanlığının denetimine açık tutulur. HADYEK, gerektiğinde konusunda deneyimli uzmanların yazılı görüşlerini alabilir veya HADYEK toplantısına davet ederek sözlü veya yazılı görüş isteyebilir.

 

 

MADDE 7. ETİK KURULUN YETKİLERİ VE İLKELERİ

(1) Etik Kurulun Yetkileri; Selçuk Üniversitesi Deneysel Tıp Uygulama ve Araştırma Merkezinde deney hayvanları üzerinde yapılacak tüm uygulamaların SÜDAM Etik Kurulu tarafından onaylanmış olması zorunludur. Etik Kurul tarafından uygun bulunmayan çalışmalar Selçuk Üniversitesi Deneysel Tıp Uygulama ve Araştırma Merkezi bünyesinde yapılamaz.

(2) Etik Kurul aşağıda belirtilen ilkeler doğrultusunda çalışır:

 a) SÜDAM ‘da üretim, yetiştirme ve deneysel çalışma süreçlerinde deney hayvanlarına kötü muamele edilmesini engellemek.

 b) Deney hayvanlarının aşağıda belirtilen amaçlar kapsamında kullanımını sağlamak.

1.    İnsan veya hayvan fizyolojik bozuklukların incelenmesi, belirlenmesi, düzeltilmesi veya modifikasyonu.

2.     Hayvanların refahı ve tarımsal amaçlarla yetiştirilen hayvanların üretim şartlarının iyileştirilmesi.

3.    İlaçlar, gıda hammaddeleri, yem hammaddeleri, başka maddeler ve ürünlerin kalite, etkinlik ve güvenilirliklerinin geliştirilmesi, üretilmesi ve test edilmesi.

4.    İnsan ve hayvan sağlığı ve refahı için doğal çevrenin korunması.

5.    Türlerin korunmasını amaçlayan araştırmalar.

6.    Mesleki becerilerin kazandırılması, sürdürülmesi veya geliştirilmesi için yüksek öğrenim veya eğitim.

c) Deney hayvanlarında yapılacak işlemlerde ağrıyı en aza indirecek yöntemlerin kullanılmasını sağlamak.

 ç) Eğitim amaçlı kongre, konferans ve seminerlerde ağrı ve acı veren uygulamaların yapılmaması.

d) Deney hayvanlarının, türüne uygun şartları hazırlamak ve en iyi fizyolojik, davranışsal ve çevresel şartların teminini sağlamak.

e) Canlı hayvanlarda yapılacak deney amaçlı çalışmaların sorumlu veteriner hekim gözetiminde yapılmasını sağlamak.

f) Deney hayvanı bakımının yeterli eğitimi almış personel tarafından uygun şartlarda yapılması.

g) Araştırıcılar tarafından deneysel hedef noktaların (son noktaların) belirlenmesini sağlamak,

ğ) Alternatif invitro bir yöntem varsa hayvan deneyinin etik yönden onaylanmaması ve daha önceden ayrıntılı olarak yapılmış deneylerin tekrar hayvanlar üzerinde yapılmaması.

h) Deney için en uygun hayvan türü ve yöntemin seçilmesini ve bilimsel olarak anlamlı sonuç verebilecek en az sayıda hayvan kullanılmasını sağlamak.

ı) Deney hayvanlarına gereksiz acı ve ağrı verecek deneylerde uygun anestezi usulünün uygulanmasını ve araştırmalarda uygun ağrı kesici ve anestezi kullanılmasını sağlamak.

i Anestezinin, hayvan için deneyin kendisinden daha fazla travmatik olması ve deneyin amacına uygun olmaması durumunda yapılmaması.

j) Deneyin etik ilkeler çerçevesinde yapılması ve amacına uygun olması için veteriner hekim kararı ile;

1) Anesteziden çıktığında önemli oranda acıya maruz kalacak olan hayvanın ağrı kesici ile tedavi edilmesini, tedavi edilmesi mümkün değilse insancıl bir metotla öldürülmesini,

2) Deney hayvanının araştırma sürecinde ya da sonunda hayatına son verilmesi işlemlerinin uygun gerekçelerle yapılmasını,

3) Şiddetli ve sürekli ağrı çeken veya normal hayatını sürdüremeyecek duruma gelen deney hayvanları ile sağlığı ve çevresi için risk oluşturabilecek deney hayvanlarının insancıl bir metotla yaşamalarına son verilmesini sağlamak.

k) Araştırmada kullanılan deney hayvanlarına yaşadıkları sürece sağlıklı yaşam şartlarının teminini sağlamak

l) Hayvanları ağır, uzun süreli acıya maruz bırakacak ve düzeltilmesi mümkün olmayan deneylerin yapılmamasına, eğer araştırmadan elde edilecek fayda önemli ise etik ilkeler ile hayvanların çekeceği acı dikkate alınarak karar vermek.

m) Bilimsel hedeften uzaklaşılmadığı ve hayvanın refahının bozulmadığı sürece hayvanlar üzerinde birden fazla uygulama yaparak, deneyde kullanılan hayvanların sayısını azaltmak.

n) Deneyde kullanılarak ölen hayvanların doku ve organlarının paylaşılması kapsamında diğer başvurularda değerlendirilmesini sağlamak.

o) SÜDAM hayvan refahı biriminin denetiminde gerçekleştirilecek prosedürlere izin vermek.

ö) İnsan ve hayvan sağlığına katkı sağlayacak, bilgiyi artıracak ya da toplumun iyiliğine olacak uygulamalar tasarlamayı ve bunları icra etmeyi cesaretlendirmek

MADDE 8 . ETİK KURULUN GÖREVLERİ

a) Yapılacak başvurular ile deney hayvanları üzerinde yapılacak tüm işlemlerin etik yönden kabul edilebilir sınırlarını belirleyerek yapılacak işlemlere ilişkin protokolleri onaylamak veya gerekçeli olarak ret etmek.

b) SÜDAM’da deney hayvanı kullanılması sürecinin 3R ilkelerine ve etik kurallara uygun olarak sürdürülmesini denetlemek, bu amaçla gerekli düzenlemeleri yapmak.

c) Deney hayvanı kullanılarak elde edilenlerle aynı veya daha yüksek düzeyde bilgi sağlayabilecek ancak hayvan kullanılmayan veya en az sayıda hayvan kullanılan ya da daha az acı verilen prosedürler içeren alternatif yöntemlerin geliştirilmesine ve doğrulanmasına katkıda bulunacak ve bu alanda araştırmayı teşvik edecek uygulamalar yapmak.

ç) Deney hayvanları üzerinde yapılacak işlemlerin onaylanmış protokole uygun olarak yapılmasını sağlamak, gerektiğinde sonlandırmasına karar vermek.

d) SÜDAM’da deney hayvanlarıyla çalışacak personelin gerekli eğitimi almasını sağlamak ve deney hayvanı kullanım sertifikası bulunması şartıyla hayvan deneyleri yapılmasına izin vermek. Bu amaçla gerektiğinde sertifika programları düzenlemek.

e) Deney hayvanlarının üretim, yetiştirme, barındırma ve nakil şartları ile deneylerin yapıldığı laboratuvar şartlarının ve ekipmanının etik yönden uygun olup olmadığını denetlemek.

f) Deney hayvanı kullanımı ile ilgili olarak istatistiki veri tabloları ile yıllık faaliyet raporunu hazırlayarak HADMEK’e sunmak.

g) Deneysel çalışmalar sonunda ortaya çıkan atıklar ve tıbbi atıkların 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesince bertarafını sağlamak.

ğ) 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanununun ve ilgili mevzuatın getirdiği hükümler çerçevesinde, deney hayvanlarının kayıt altına alınmalarını ve izlenebilmelerini sağlamak.

h) Düzenlenecek eğitim sertifika programlarını otuz gün önce HADMEK’e bildirmek.

ı) Düzenledikleri sertifika eğitim programları ve eğitim sonunda başarılı olarak sertifika alan kursiyerler ile ilgili bilgileri HADMEK’e bildirmek.

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

            Deney Hayvanı ve Araştırmalara İlişkin Uygulamalar

MADDE  (1 )Deney Hayvanı

 

HADYEK tarafından yapılan düzenlemelere uygun olarak alınmış bir genel veya özel istisna olmadıkça, Selçuk Üniversitesi Deneysel Tıp Uygulama ve Araştırma Merkezindeki çalışmalarda kullanılacak Fare, Sıçan, Tavşan, Kobay ve Hamster türlerinin kayıtlı yasal deney hayvanı üreticisi ve tedarikçilerinden alınmış olması şartı aranır.

 

(2) Anestezi ve anestezi uygulanması

 

a) Anestezi kullanımına uygunsuz bir durum olmadıkça, prosedürler genel veya sınırlı uyuşturma altında yapılır. Gerektiğinde ağrı, eziyet ve sıkıntının asgariye indirilmesine imkân veren analjezi veya başka metotlar kullanılabilir. Şiddetli ağrılara yol açabilecek ciddi yaralanmaları içeren prosedürler anestezi olmadan uygulanmaz.

 

 b)Anestezi kullanımında anestezinin hayvan için prosedürden daha travmatik olup olmadığı ve anestezinin prosedürün amacına uygun olup olmadığı dikkate edilir.

 

  (3) Hayvanlara ağrı hissetmesini engellemek amacıyla anestezik veya analjezik dışında başka bir ilaç verilmemelidir. Aksini gerektirecek bir durumun oluşması halinde, anestetik veya analjezik rejimin ayrıntıları hakkında bilimsel bir gerekçe sağlanır.

 

4) Anestezinin etkisi geçmeye başladığında sıkıntı çeken bir hayvan, prosedürün amacına uygun olması şartıyla, ameliyat sırası ve sonrasında analjeziklerle veya başka ağrı kesici yöntemlerle tedavi edilir.

5) Prosedür amacına ulaşır ulaşmaz, hayvanın sıkıntısını en alt düzeye indirmek için uygun önlem alınır.

 

(3) Öldürme ve Deneylerde Şiddet Sınıflandırması

 

a) Prosedürün sonunda, hayvanın yaşamasına ilişkin karar veteriner hekim tarafından verilir. Prosedür sonunda hayvan orta veya şiddetli ağrı, eziyet, sıkıntı ve kalıcı hasarla yaşamaya devam edecekse uygun yöntemle öldürülmesine karar verilir.

b) Tüm prosedürler vaka bazında hafif, orta, şiddetli veya düzelmez olarak sınıflandırılır. Şiddetin sınıflandırılması ”Deneysel ve Diğer Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Hayvanların Refah Ve Korunmasına Dair Yönetmelik ’’ te belirtildiği gibi yapılır.

 

(4) Hayvanların deneylerde tekrar kullanımı

 

a) Daha önceki deneylerin gerçek şiddeti “hafif” veya “orta” ise,

b) Hayvanın genel sağlık durumu tamamen eski haline dönmüşse,

c) Yeni deney “hafif”, “orta” veya “ düzelmez” olarak sınıflandırılmışsa,

ç) Hayvan üzerinde daha önce gerçekleştirilen prosedürleri değerlendirebilecek bir veteriner hekim tarafından uygun bulunmuşsa,

2) İstisnai durumlarda, (a) bendini uygulama dışı bırakacak şekilde ve hayvanın veteriner hekim tarafından muayene edilmesinden sonra, hayvanın şiddetli acı, ızdırap veya eşdeğerini içeren bir deneyde birden fazla kullanılmaması şartıyla bir hayvanın tekrar kullanılmasına izin verilebilir.

(5) Deneyin sonlandırılması

 Deneyle ilgili olarak daha fazla gözlemin yapılamayacağı hallerde ya da genetiği değiştirilmiş hayvan soyları ve nesilleri artık takip edilmiyorsa veya sürekli devam eden bir şekilde iğne batırılmasına eşdeğer ya da daha fazla acı, eziyet, ızdırap ve kalıcı hasar yaşaması bekleniyorsa deney sonlandırılır.

(2) Deneyin sonunda, bir hayvanın yaşamaya devam etmesine dair karar bir veteriner hekim tarafından alınır. Bir hayvanın yaşatılmaya devam etmesi durumunda, sağlık durumuna uygun bakım ve barınma hizmeti sağlanır. Hayvan orta veya şiddetli acı, eziyet, ızdırap ve kalıcı hasar yaşamaya devam ediyorsa öldürülür.

 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Eğitim

 

MADDE 10.

 

1)Eğitim Sertifikası Programı, Orman Su İşleri Bakanlığı’nın 12.12.2007 tarihinde yayınladığı 2007/11 sayılı Genelgede belirtilen Deney Hayvanları Kullanım Sertifikası Eğitim Programına uygun olarak düzenlenecektir.

2) Bu Yönetmelik hükümlerine göre düzenlenen deney hayvanları kullanım sertifika programlarına kayıt yaptırarak devam ve başarı şartlarını yerine getiren kursiyerlere "Deney Hayvanları Kullanım Sertifikası" verilir. Deney hayvanları kullanım sertifikası, ilgili HADYEK başkanı ve üniversitelerde rektör tarafından imzalanır.

3) HADYEK’ler düzenleyecekleri sertifika eğitim programlarını otuz gün önce HADMEK’e bildirmekle yükümlüdür.

4) HADYEK bakım besleme ve etik konularda eğitim programları hazırlayarak görevli personelin eğitimini sağlar.                             

                                                       

                                                   

 

BEŞİNCİ BÖLÜM

Etik Kurula Başvuru, Değerlendirme ve Karar

MADDE 11 . BAŞVURU

 (1)Selçuk Üniversitesi Deneysel Tıp Uygulama ve Araştırma Merkezi bünyesinde yapılacak olan her türlü araştırma projesi, tez (uzmanlık, bilim uzmanlığı ve doktora) çalışmasına yönelik hayvan deneyleri ve gözlemleri ile eğitim amaçlı uygulamalar için Etik Kurul onayı alınması mecburidir.

 (2) Etik Kurul başvuruları, “Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu Başvuru Formu doldurularak ekleri ile birlikte Kurul Sekreterliğine teslim edilir. Başvuruların, tez çalışmalarında “Yürütücü” sıfatıyla “Danışman Öğretim Üyesi” tarafından, diğer araştırma projelerinde ise doktoralı veya eşdeğer dereceye sahip “Proje Yürütücüsü” tarafından yapılması gereklidir.

MADDE 12. BAŞVURULARIN DEĞERLENDİRİLMESİ ve KARAR

Usulüne uygun olarak yapıldığı saptanan başvurular, incelenmek üzere Etik Kurul Başkan tarafından belirlenen raportör(ler)e sekreterya tarafından iletilir. Raportör(ler) başvuru ile ilgili inceleme sonucunu 30 gün içerisinde Etik Kurul sekreteryasına bildirir. Raportörün görüşünü hazırlamasını takiben, ilk Etik Kurul toplantısında başvuru gündeme alınarak değerlendirilir. Uygun, düzeltilmesi gerekir, şartlı olarak uygun ya da uygun değildir şeklinde karar verilir. Başvuru hakkında kesin karar verilerek başvuru sahibine bildirilir. Bu süre 45 günü geçmez. HADyEK detaylı incelemeye gerek duyulması halinde bir defaya mahsus 15 gün ek süre verebilir. Etik Kurul üyelerine ait başvurular görüşülürken ilgili kurul üyesi görüşmelere katılamaz ve oy kullanamaz.

Düzeltilmesi gerekir kararı verilen başvurular, başvuru sahibi tarafından düzeltildikten sonra Etik Kurul tarafından tekrar değerlendirilir. Koşullu olarak uygun kararı verilen projeler, Etik Kurul tarafından belirlenecek bir süre boyunca izlenip, istenen koşulların yerine getirilip getirilmediği değerlendirildikten sonra uygun ya da uygun değildir şeklinde karara bağlanır.

Deneysel araştırma projesinde Etik Kurul onayı alındıktan sonra projedeki ve çalışmaya katılacak kişilerdeki değişiklikler Etik Kurula yazılı olarak bildirilir ve onayı alınır.

Çalışmaların yayınlanmasında YEK onayı alınmıştır veya yerel etik kurul ilkelerine uyulmuştur ifadesi yer alacaktır.

 

 

 

 

 

ALTINCI BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

MADDE 13.KAYIT

SÜDAM Deney hayvanlarının kayıt altına alınması ve kimliklendirilmesi, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca 13/12/2011 tarihli ve 28141 sayılı Resmî Gazete’ de yayımlanan Deneysel ve Diğer Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Hayvanların Refah ve Korunmasına Dair Yönetmeliğin 34, 35 ve 36 ncı maddelerine göre yapılır. Kayıtlar HADMEK kararı doğrultusunda Bakanlıkça istenilen istatistik formlarında belirlenen bilgileri kapsar.

MADDE 14.GİZLİLİK

Etik Kurul yazışmaları gizli olup ilgili Yönetmelikte belirtilen yetkili kurumlar dışında üçüncü şahıslara bilgi verilmez.

MADDE 15 .YÜRÜRLÜK

Bu Yönerge HADMEK tarafından kabul edildiği tarihte yürürlüğe girer.

MADDE 16 .YÜRÜTME

Bu Yönerge hükümleri Selçuk Üniversitesi Rektörü tarafından yürütülür.

EK-1

DENEY HAYVANLARI KULLANIM SERTİFİKASI EĞİTİM PROGRAMI

 

		KATEGORİLER ve DERS SAATLERİ
No	Ders Adı	A (Araştırmacılar)	B (Yardımcı sağlık/teknik personeli)	C (Hayvan bakıcıları)	Dersi Verecek Kişinin Niteliği
1	Hayvan deneyleri mevzuatı*	1T	1T	1T	En az yüksek lisans diplomalı ve hayvan deneyleri mevzuatı konusunda en az iki yıl deneyimli kişiler
2	Hayvan deneyleri etiği ve 3R*	2T	2T	2T	En az yüksek lisans diplomalı ve hayvan deneyleri etiği ve 3R konusunda en az iki yıl deneyimli kişiler
3	Hayvan davranışı ve refahı*	2T	2T	2T	Hayvan davranışı ve refahı konusunda en az iki yıl deneyimli veteriner hekim veya en az yüksek lisans diplomalı hayvan davranışı ve refahı konusunda en az iki yıl deneyimli ziraat mühendisi
4	Deney hayvanlarının karşılaştırmalı anatomisi	2T 2U	2T 2U	2T 2U	Hayvan anatomisi konusunda en az iki yıl deneyimli veteriner hekim
5	Deney hayvanlarının fizyolojisi	1T 1U	1T 1U	1T 1U	Hayvan fizyolojisi konusunda en az iki yıl deneyimli veteriner hekim
6	Deney hayvanlarının histolojisi	1T 1U	1T 1U	1T 1U	Hayvan histolojisi konusunda en az iki yıl deneyimli veteriner hekim
7	Deney hayvanlarının biyokimyası	1T	1T	1T	Hayvan biyokimyası konusunda en az iki yıl deneyimli veteriner hekim
8	Kan ve örnek alma teknikleri	1T 4U	1T 4U		Kan ve örnek alma konusunda en az iki yıl deneyimli ve deney hayvanı kullanım sertifikasına sahip veteriner hekim
9	Tutuş teknikleri	1T 4U	1T 4U	1T 4U	Tutuş teknikleri konusunda en az iki yıl deneyimli kişiler
10	İlaç verme ve enjeksiyon teknikleri	1T 4U	1T 4U		İlaç verme ve enjeksiyon konusunda en az iki yıl deneyimli ve deney hayvanı kullanım sertifikasına sahip veteriner hekim
11	Anestezi teknikleri	1T 2U	1T 2U		Anestezi konusunda en az iki yıl deneyimli veteriner hekim
12	Ötanazi teknikleri	1T 2U	1T 2U		Ötanazi konusunda en az iki yıl deneyimli veteriner hekim
13	Ağrı, sıkıntı ve insani sonlandırma noktalarının belirlenmesi	1T	1T		Bu konuda en az iki yıl deneyimli veteriner hekim
14	Laboratuvar işleyişi (temizlik, güvenlik)*	2T 1U	1T 1U	1T 1U	Hayvan ünitesi/tesisi sorumlu yöneticisi
15	Hayvan tesis/ünitelerinde iş sağlığı ve güvenliği*	1T	1T	1T	İş sağlığı ve güvenliği sertifikasına sahip veya bu konuda en az iki yıl deneyimli kişi
16	Deney hayvanlarının beslenmesi	2T	2T	2T	En az yüksek lisans diplomalı ve hayvan besleme konusunda en az iki yıl deneyimli kişi
17	Hayvan hastalıkları a)Mikrobiyolojik, virolojik, parazitolojik, mikolojik Klinik dışa vurumlar Sağlık tarama programları	3T 2U	2T 2U	1T 1U	Hayvan hastalıkları konusunda deneyimli veteriner hekim
18	Biyoistatistik*	4T	4T		Biyoistatistik konusunda en az iki yıl deneyimli kişi
19	Standardizasyon a) Genetik standardizasyon b) Mikrobiyolojik standardizasyon c) Bakım-barındırma d) Araştırma	2T	2T	2T	En az yüksek lisans diplomasına sahip, bu konuda en az iki yıl deneyimli kişi
20	Hayvan deneyi modeli kavramı ve spesifik deney modelleri	2T 2U			En az yüksek lisans diplomalı, hayvan deneyi modeli ve spesifik deney modelleri konusunda en az iki yıl deneyimli ve deney hayvanı kullanım sertifikasına sahip kişi
21	Hayvan deneylerinin tasarlanması*	2T 4U			En az yüksek lisans diplomalı, hayvan deneylerinin tasarlanması konusunda en az iki yıl deneyimli ve deney hayvanı kullanım sertifikasına sahip kişi
22	Temel cerrahi	2T 4U			Temel cerrahi konusunda en az iki yıl deneyimli veteriner hekim
23	Deney hayvanlarının üretimi, yetiştirilmesi ve barındırılması	2T 2U	2T 2U	2T 2U	En az yüksek lisans diplomalı, deney hayvanlarının üretimi, yetiştirilmesi ve barındırılması konusunda en az iki yıl deneyimli kişi
24	Alternatif yöntemler*	2T			En az yüksek lisans diplomasına sahip ve alternatif yöntemler konusunda en az iki yıl deneyimli kişi
TOPLAM		40 T 35 U	30 T 25 U	20 T 12 U

 

T: Teorik

U: Uygulama

*: Hayvan grubuna özgü olmayan dersler

1. Deney hayvanı kullanıcıları, Deney Hayvanı Kullanım Sertifikası almadan bu hayvanlar üzerinde deney, eğitim, test gayesiyle işlem yapamaz ve çalışma mekanlarında bu hayvanları barındıramazlar.
2. HADYEK’ler düzenleyecekleri sertifika eğitim programlarını otuz gün önce HADMEK’e bildirmekle yükümlüdür.
3. Deney Hayvanları Kullanım Sertifikası 3 kategoride verilir. Bu kategoriler şu şekildedir:

1. Kategorisi - Araştırmacılar: Hayvanlar üzerinde prosedür uygulayanlar,
2. Kategorisi - Yardımcı sağlık/teknik personeli: Sorumlu veteriner hekime bağlı olarak, hayvan sağlığı, bakım, besleme ve üretim konularında çalışan tarım/veteriner sağlık teknikeri, teknisyeni veya laborantı.
3. Kategorisi - Hayvan bakıcıları: Hayvanların bakımı ve beslenmesinden sorumlu kişiler.

1. Deney hayvanları kullanım sertifikası eğitim programlarında toplam teorik ve uygulama derslerinin her birinin % 80’ine devam etmek mecburidir. Sertifika programları asgari olarak tabloda belirtilen ders saatlerinden oluşur. Mecburi derslerin işlenmesinin ardından isteğe bağlı ders ve uygulamalar ilave edilebilir.
2. Yukarıdaki tabloda (*) ile işaretlenenler haricindeki tüm derslerin aşağıda belirtilen hayvan gruplarına göre verilmesi zorunludur.

1.Grup: Kemirgenler (fare, sıçan, kobay, hamster türleri, gerbil) ve tavşan

2.Grup: Çiftlik hayvanları (küçükbaş, büyükbaş hayvanlar ve tek tırnaklılar)

3.Grup: Domuz ve minipig

4.Grup: Evcil kanatlılar (tavuk, hindi, kanatlı pet hayvanları)

5.Grup: Su hayvanları (omurgalı ve kafadan bacaklılar)

6.Grup: Sürüngenler ve amfibiler

7.Grup: Etçiller

8.Grup: İnsan harici primatlar

Dersler asgari olarak eğitim hedeflerinde yer alan konuları içerecek şekilde işlenir.

6)  HADYEK’ler tarafından sadece Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan alınan çalışma izninde belirtilen hayvanlar için eğitim verilir.

7)  Sertifika almış olduğu grup haricinde bir hayvan grubuyla çalışmak isteyen kursiyer, sadece yeni hayvan grubuna özgü dersleri alarak ayrı bir sertifika alır.

8)  Sıklıkla kullanılan laboratuvar ve çiftlik hayvanlarının dışında bir türle (örneğin, yaban hayvanları) bir çalışma yapılmak istendiğinde, mevcut gruplar içerisinde çalışma yapılacak türe en yakın olanı seçilir. Sahip olunan sertifikanın çalışılacak türe uygunluğunu HADYEK değerlendirir ve gerektiğinde araştırmacılara bu konuda tavsiyede bulunur.

9)  Derslere devam zorunluğunun kontrol edilebilmesi ve kayıt altına alınması şartıyla teorik dersler elektronik ortamda verilebilir.

10)  Uygulama eğitimi sırasında bir eğitmen aynı anda en fazla 10 öğrenciye eğitim verebilir.

11)  Lisans/yüksek lisans dönemlerinde alınmış olan deney hayvanı kullanımı eğitimlerinin, eksik derslerin tamamlanması kaydıyla sertifika programına eşdeğer olup olmadığına HADYEK karar verir.

12)  Kurs sonu değerlendirmesi iki aşamada yapılır. Bu değerlendirmede teorik sınav
% 50, uygulama sınavı % 50 ağırlıktadır. Kursiyerlerin başarılı sayılabilmeleri için teorik ve uygulama sınavlarından belirtilen yüzdeler dikkate alınarak 100 üzerinden en az 70 puan almaları gereklidir. Sınavda başarısız olan kursiyerler için ikinci sınav düzenlenir. İkinci sınavda da başarısız olan kursiyerlerin eğitim programına yeniden katılım sağlamaları gereklidir.

13)  Yönetmelik hükümlerine göre düzenlenen deney hayvanları kullanım sertifika programlarına kayıt yaptırarak devam ve başarı şartlarını yerine getiren kursiyerlere "Deney Hayvanları Kullanım Sertifikası" verilir. Bu sertifikalar, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan veri tabanı üzerinden oluşturulacaktır. Sertifikada aşağıdaki bilgiler yer alacaktır:

• Katılımcının adı, soyadı, TC Kimlik Numarası (yabancı uyruklu ise pasaport numarası),
• Sertifika eğitiminin alındığı HADYEK bilgileri,
• Sertifikanın kategorisi,
• Eğitimin yeri ve tarihi,
• Eğitim içeriği (alınan dersler ve saatleri),
• Sertifikanın geçerli olduğu hayvan grubu.

Bu sertifika, yerel etik kurul başkanı ile üniversitelerde rektör, diğer kurum ve kuruluşlarda ise en üst düzey yönetici tarafından imzalanır.

14)  Deney hayvanları kullanılarak yapılan ve yalnız şiddet sınıflandırması ‘düzelmez’ olan prosedürlerin yer aldığı tıbbi cihaz kullanımına yönelik eğitimlerde; deney hayvanı kullanım sertifikalı veteriner hekim tarafından anestezi uygulanarak ve onun gözetiminde, tıp doktoru, veteriner hekim ve diş hekimlerine, yalnızca söz konusu eğitimlerde kullanmaları maksadıyla katılım belgesinin verileceği verilecek iki saatlik eğitimler (örneğin, laparoskopi ve mikro cerrahi eğitimi) aşağıdaki unsurları içerecektir:

• Etik ve 3R kavramları,
• Prosedürde kullanılacak hayvan türüne özgü olarak; hayvanın anatomik, fizyolojik, biyolojik özellikleri,
• Yapılacak prosedüre dair bilgiler,
• Kullanılacak hayvan ve yapılacak prosedüre dair video gösterimi.

           

            Eğitim sonunda katılımcılara yazılı sınav yapılacak ve sınavdan 100 üzerinden en az 70 puan alanlara ‘katılım belgesi’ verilecektir. Katılım belgesinde hangi prosedür ve tür için verildiği açıkça belirtilecektir. Farklı tür veya prosedür değişikliklerinde yeniden eğitim alınacaktır. Bu katılım belgesi Deney Hayvanı Kullanım Sertifikası yerine geçmez.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

EK-2

EĞİTİM HEDEFLERİ

Hayvan Deneyleri Mevzuatı, Hayvan Deneyleri Etiği ve 3R, Hayvan Davranışı ve Refahı 

• Hayvanların bilimsel maksatlı prosedürlerde kullanılmaları ile ilgili ulusal mevzuat ile AB mevzuatı (Direktif ve ilgili dokümanlar) ve düzenlemelerin anlatılması,
• Hayvan refahı ile ilgili mevzuatın anlatılması,
• Laboratuvar hayvanları ile ilgili üretici, tedarikçi ve kullanıcı olma ile projeler için gerekli yetkilendirme sürecinin açıklanması,
• Hayvan Deneyleri Merkezi Etik Kurulu (HADMEK), Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulları (HADYEK) ve hayvan refahı birimlerinin görev ve sorumluluklarının açıklanması,
• Prosedürlerde kullanılan hayvanlardan birinci derecede kimin sorumlu olduğunun belirtilmesi,
• Hangi türlerin ulusal mevzuat kapsamına girdiğinin listelenmesi, 
• Toplum içerisinde hayvanların prosedürlerde kullanımı ile ilgili farklı görüşlerin açıklanması ve bunlara saygı duyma gereğinin anlatılması,
• Deney hayvanları ile çalışırken, insani sorumlulukların ve bu hayvanlara karşı insancıl bir şekilde yaklaşmanın öneminin anlatılması,
• Araştırmacıların çalışmalarında oluşan etik ve hayvan refahı ile ilgili durumları tespit edebilmesi ve çalışmalarından kaynaklanan sonuçların farkında olabilmesi,
• Etik prensiplere uygun davranmanın uzun vadede toplumun bilimsel araştırmalara güven ve kabulüne katkıda bulunabileceğinin anlatılması,
• Projelerin fayda ve zararlarının tartışılması (fayda/zarar analizi),
• Zararların en alt düzeyde faydanın ise en üst düzeyde olması için 3R prensibinin nasıl uygulanacağının anlatılması,
• Mevzuatın düzenlenmesine sebep olan etik prensiplerin tarihsel gelişimi ile birlikte anlatılması,
• Hayvanların bilimsel prosedürlerde kullanılmasında 3R prensibinin öneminin açıklanması ve tartışılması,
• Beş Özgürlüğün (Hayvan Hakları Evrensel Beyannamesi kapsamında) ve bunların laboratuvar hayvanlarına nasıl uygulandığının açıklanması,
• Hayvanların yeniden kullanımına ilişkin düzenlemelerin açıklanması,
• İyi hayvan refahının bilimsel çıktılara etkisinin toplumsal ve etik sebepleri ile birlikte açıklanması,
• Hayvan refahının yüksek olduğu bir hayvan bakımı sistemine neden ihtiyaç duyulduğu ve bireylerin (araştırıcı, hayvan bakıcısı, ünite sorumlusu vb.) buna katkısının açıklanması,
• Etik, hayvan refahı ve 3R uygulamaları ile ilgili faydalanılabilecek kaynakların belirtilmesi.

 

 

 

 

 

Deney Hayvanlarının Karşılaştırmalı Anatomisi, Fizyolojisi, Histolojisi ve Biyokimyası

Teorik (T)

• İlgili türlerin temel anatomik, fizyolojik, üreme ve davranış özelliklerinin açıklanması,
• Türler arası histolojik ve embriyolojik farklılıklara örnekler verilmesi, 
• Hayvanların karşılaştırmalı anatomisinin anlatılması,  
• Hayvanlardaki biyokimyasal parametreler ve bu parametrelerin yorumlanmasının
  anlatılması.  

Uygulama (U)

• Hayvan türlerinde diseksiyon,
• Video ve görsel materyal gösterimi (anatomi ve davranış özellikleri konularında).

 

Kan ve Örnek Alma Teknikleri

Teorik (T)

• Sıklıkla gerçekleştirilen prosedürler (örneğin kan alınması, ilaç verilmesi gibi) için en iyi yöntemlerin seçilmesi ve bunların uygulama yolu/hacim/sıklık gibi özelliklerinin anlatılması,
• Yapılacak işleme göre hayvanın en uygun ne şekilde tutulacağının anlatılması,
• Basit prosedürlerin hayvanda gereksiz ağrı, acı, rahatsızlık ve kalıcı hasar oluşturmayacak şekilde nasıl yapılacağının anlatılması,
• Tür bazında basit prosedürler gerçekleştirilirken alınacak örnek miktarlarının ve örnekleme sıklığının belirtilmesi,
• Doku alınması ile ilgili etik kurulu izin prosedürlerinin anlatılması.

Uygulama (U)

• Bir deney hayvanının strese sebep olmayacak şekilde alınması ve tutulması,
• Kan miktarları, kan örneği alma yolları ve teknikleri ile en uygun ve en az invaziv olan tekniğin seçilebilmesi için kullanılan yöntemlerin gösterilmesi,
• Malzemelerin seçilmesi ve hazırlanmasının (doğru boyutta iğne, kesici/makas, cerrahi temizleyici vb.) gösterilmesi,
• Kursiyerin hayvanda gereksiz ağrı, acı, rahatsızlık ve kalıcı hasar oluşturmayacak şekilde basit prosedürleri (gavaj, swap, smear, biyopsi vb.) veteriner hekim gözetimi altında gerçekleştirmesi,
• Örnek alınacak bölgenin, hayvanda en az düzeyde rahatsızlık oluşturacak şekilde hazırlanması ve kan örneğinin istenmeyen etkilere (ağrı, hematom, kanama gibi) yol açmadan alınması,
• Hemostaz ve diğer durumlarda yapılan müdahaleler de dahil işlem sonrası bakımın gösterilmesi,
• Beklenen yan etkilerle ne zaman ve ne şekilde başa çıkılacağının anlatılması ve yardım için veteriner hekim veya ilgili kişiye başvurma gerekliliğinin belirtilmesi,
• Kan örneklerinin nasıl işlenmesi gerektiğine ve etiketlemeye dair bilgi verilmesi,
• Kayıtların nasıl tutulacağının (kafes etiketleri, diğer prosedürle ilgili kayıtlar) gösterilmesi.

 

 

Tutuş Teknikleri

Teorik (T)

• Bilimsel prosedürlerde kullanılan yaygın türler için güvenli ve insancıl tutuş ve zapt etme metotlarının anlatılması,
• Hayvanların ünite içerisinde düzgün ve güvenli bir şekilde taşınmasının öneminin açıklanması,
• Prosedür uygulama ve zapt etme işlemlerinin hayvan fizyolojisi üzerindeki biyolojik etkilerinin açıklanması,
• Bir hayvanın zapt edilmesi için neden ve ne zaman sedasyona başvurulabileceğinin anlatılması,
• Fiziksel ve kimyasal zapt etme arasındaki farkların belirtilmesi.

Uygulama (U)

• Hayvan türlerine uygun ve güvenli yaklaşım için tekniklerin gösterilmesi,
• Kursiyerin hayvanlara zarar vermeyecek ve strese sokmayacak şekilde, sakin ve özgüvenli bir yaklaşım ile hayvanları tutması, zapt etmesi ve kafesine geri koyabilmesi,
• Kursiyerlerin yapılacak işlem için hayvanı en uygun şekilde tutabildiğini göstermesi.

 

İlaç Verme ve Enjeksiyon Teknikleri

Teorik (T)

• Farklı deney hayvanı türlerinde sıklıkla kullanılan ilaç gruplarının ve bu ilaçların mevcut diğer ilaçlar ile kullanımları/etkileşimlerinin anlatılması,
• Veteriner hekimin, ruhsatlandırılmış bir ünitede barındırılan ve prosedürlerde kullanılan hayvanlara yönelik ilaçların reçetelendirilmesi, düzeni, depolanması, dağıtılması ve atılması ile ilgili rolünün açıklanması,
• Farklı deney hayvanı türlerinde sıklıkla kullanılan ilaç gruplarının enjeksiyon, örnekleme ve dozajlama (kullanılacak yol/hacim/sıklık) tekniklerinin anlatılması.

Uygulama (U)

• Enjeksiyon bölgesi ve malzemenin dezenfeksiyonu, antiseptik el sabunlarının kullanımı ile antiseptik solüsyon uygulamasının gösterilmesi ve uygulanması,
• Uygun büyüklükteki kanül/iğne/enjektörün seçilmesi,
• Enjektörün doldurulması (hava boşlukları olmaması, hacmin doğru olması),
• İğnenin uygun şekilde yerleştirilmesi, materyalin enjekte edilmesi ile iğnenin çekilmesinin gösterilmesi ve uygulanması.

 

Anestezi ve Ötanazi Teknikleri

Teorik (T)

• Sedasyon, yerel ve genel anestezi tanımlarının yapılması, 
• Anestezinin üç temel öğesinin açıklanması, farklı anestezik maddelerin bu temel öğeleri farklı derecelerde oluşturacağının anlatılması,
• Dengeli anestezinin açıklanması ve anestezinin üç temel öğesine ulaşmak için en iyi yöntemin ilaçların kombinasyon halinde kullanılması olduğunun belirtilmesi,
• Anestezinin hayvanları zapt etmek maksadıyla neden ve hangi şartlar altında kullanılabileceğinin belirtilmesi,
• Hayvanların anestezi öncesi kontrolleri esnasında göz önünde bulundurulacak faktörlerin sıralanması (temel sağlık kontrolünün nasıl yapılacağının ve üzerinde çalışılmakta olan modelin fizyolojik veya patolojik durumunun anestezik seçimini nasıl etkileyebileceğinin belirtilmesi),
• Anestezik ajanların doz hesaplaması, kullanılabilecekleri türler, enjektabl veya volatil olmaları (suda yaşayan türler için suda çözünebilir olmaları) ve lokal anestezik yöntemleri de dahil olmak üzere artı ve eksi yönlerinin, seçim şekillerinin ve kullanımlarının anlatılması,
• Anesteziye bağlı olarak ortaya çıkabilecek komplikasyonların tanımlanması, oluşma ihtimallerinin düşürülmesi için anestezi öncesi hayvanların stresinin en alt düzeye indirilmesinin öneminin belirtilmesi,
• Hangi durumlarda anestezi protokolüne premedikasyonun eklenmesinin faydalı olacağının belirtilmesi,
• İlgili türler için anestezi ekipmanlarının doğru kurulum, kullanım ve muhafaza şekillerinin açıklanması ve gösterilmesi,
• Anestezinin farklı seviye ve safhalarının değerlendirilmesi [Safha 1, Safha 2, Safha 3, cerrahi anestezi; hafif, orta-derin ve çok derin anestezi],
• Bir hayvana prosedürlerin yapılmasına imkan verecek şekilde (sabit ve uygun derinlikte) anestezi uygulandığını gösteren faktörlerin ve bir yan etki görüldüğünde yapılacakların sıralanması,
• Anestezi sonrası iyileşme sürecinin hızlı ve kolay gerçekleşmesi için kullanılan yöntemlerin (örneğin sıcak örtüler, analjezi, antisedatif ilaçlar, yemek ile suya ulaşım ve çevre şartları) açıklanması,
• Anestezik ve analjezik maddelerin kullanımı, saklanması ve atılması süreçleri ile ilgili uygulamaların anlatılması,
• Uzun süreli anestezi için ek faktörler de dahil olmak üzere neden ve ne zaman anestezinin kullanılabileceğinin açıklanması,
• Hayvanın patolojik durumunun nasıl özel bir anestezi protokolü, izleme ve bakım gerektirebileceğinin açıklanması,
• Genel anestezinin indüksiyonu ve devam ettirilmesi için kullanılan ilaç çeşitleri ile her birinin avantaj ve dezavantajlarının belirtilmesi,
• Anestezinin izlenmesine yardımcı olabilecek yöntemlerin (örneğin, elektrokardiyografi, kan basıncı, idrar çıkışı, oksijen yoğunluğu ve karbondioksit gibi) sıralanması ve bunların nasıl izleneceğinin belirtilmesi,
• Anestezi derinliğinin ve hayvanın yaşamsal belirtilerinin klinik ve/veya elektronik olarak izlenmesinin anlatılması,
• Anestezinin her safhasında doğru kayıtların tutulması, yorumlanması ile hayvan bakımının yönetilmesi konularının anlatılması,
• Mekanik solunumun anlatılması,
• Operasyon sonrası dönemde ortaya çıkabilecek sorunların, nasıl önlenebileceklerinin veya sorunların oluşması durumunda yapılması gerekenlerin açıklanması,
• Perioperatif bakım şemasının tüm safhalarına bir ağrı yönetimi programının nasıl dahil edilebileceğinin belirtilmesi,
• Bilimsel prosedürlerde kullanılan veya kullanılmak için üretilen hayvanların öldürülmesine dair mevzuatın açıklanması (Tarım ve Orman Bakanlığı mevzuatı kapsamında),
• Ötenazi işleminin deney hayvanları türlerine özgü uygun yöntem ile yetkin ve insancıl bir şekilde gerçekleştirilmesinin anlatılması,
• Hayvan türlerinin öldürülmesi için kullanımına izin verilen farklı yöntemlerin, seçilen yöntemin bilimsel çıktılar üzerindeki muhtemel etkilerinin ve en uygun yöntemin nasıl seçileceğinin açıklanması.

Uygulama (U)

• Kursiyerlere laboratuvar hayvanlarına anesteziklerin uygulanması işleminin gösterilmesi,
• Preanestezikler, anestezik maddelerin etkileri ve anesteziklerin uygulanması kapsamında anestezi uygulamasının gösterilmesi,
• Bölgesel ve genel anestezi, anestezide acil durumlar ile tedavilerinin, anestezinin etkisinden çıkmanın ve ötenazinin anlatılması,
• Anestezi sırasında kullanılan ilaçların etkilerine dair bilgi verilmesi,
• Anestezi ve anesteziden çıkma süreçlerinin muhtemel yan etkilerinin değerlendirilmesi,
• Anestezinin bilimsel çalışmayı etkilediği durumların tespit edilmesi.

 

Ağrı, Sıkıntı ve İnsani Sonlandırma Noktalarının Belirlenmesi

• Tür, çevre ve fizyolojik durum kapsamında bireylerde normal olan veya istenen davranış ve durumların anlatılması,
• Sağlıklı bir deney hayvanının davranış ve görünümü ile hastalık, ağrı veya rahatsızlık belirtilerinin tanınması,
• Refah belirtileri ile birlikte anormal davranış, ağrı ve sıkıntıya dair belirtilerin tanınması ve ağrı ve sıkıntı durumlarının nasıl yönetileceğinin bilinmesi,
• Değerlendirmeye alınacak faktörlerin ve hayvan refahının kayıt altına alınması ile değerlendirilmesi için kullanılan yöntemlerin (örneğin, skor cetveli) anlatılması,
• İnsancıl sonlandırma noktasının tanımlanması ve belirlenmesi için kullanılan kriterlerin belirtilmesi, insancıl sonlandırma noktasına ulaşıldığında yapılacakların ve daha erken bir sonlandırma noktasında bitirmek için yapılabilecek iyileştirmelerin tanımlanması,
• Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ilgili mevzuatında yer alan şiddet sınıflandırmasının açıklanması ve her kategoriye örnek verilmesi; kümülatif şiddet ve şiddet sınıflandırması üzerindeki etkisinin açıklanması,
• Ağrı, sıkıntı ve kalıcı hasarı en alt düzeye indirgemek için anestezi ve analjezinin gerekli olabileceği durumların belirtilmesi,
• Kaçınılabilir-kaçınılamaz, doğrudan, tesadüfi ve kümülatif sıkıntı da dahil olmak üzere hayvanlarda oluşabilecek zararların tarif edilmesi,
• Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ilgili mevzuatı kapsamında, çalışma sonrasında hangi durumlarda hayvanların öldürülmesi veya hangi durumlarda tedavi edilmeleri gerektiğinin belirtilmesi,
• Bir prosedürün Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ilgili mevzuatı kapsamında ne şekilde planlanacağının (minimum ağrı eşiği, sıkıntı veya kalıcı hasar) açıklanması.

 

Laboratuvar İşleyişi (Temizlik ve Güvenlik), Hayvan Tesis/Ünitelerinde İş Sağlığı ve Güvenliği

Teorik (T)

• Laboratuvar hayvanlarında biyogüvenlik ve salgın hastalık durumlarına dair uygun kontrol stratejilerinin belirtilmesi,
• Deney hayvanları ünitesinin, hayvanlar ve bilimsel prosedürler için sağlıklı bir ortam oluşturmak üzere ne şekilde düzenlendiğinin açıklanması,
• Olası özel yatkınlık faktörleri de dahil olmak üzere ünitedeki potansiyel hastalık risklerinin sıralanması, sağlık durumunun korunması için kullanılan yöntemlerin belirtilmesi (bariyerlerin kullanımı, farklı barındırma seviyeleri, türlere uygun gözetleme yöntemleri gibi),
• Laboratuvar hayvanları ile temas sonucu oluşabilecek potansiyel insan sağlığı tehditlerinin (alerji, yaralanma, enfeksiyon ve zoonozlar gibi) ve bunların nasıl önlenebileceğinin anlatılması,
• Ünite çalışanları ve araştırmacıların görevleri ile ulusal mevzuat kapsamındaki sorumluluklarının açıklanması.
• Deney hayvanı ünitelerinin dizaynı ve günlük iş akışının açıklanması,
• Deney hayvanı ünitesinde çalışanların ve araştırmacıların sorumluluk ve yetkilerinin anlatılması,
• Deney hayvanı ünitelerinde ziyaretçi protokolünün anlatılması,
• Hayvan refahı ve sağlığını olumsuz etkileyebilecek personel kaynaklı faktörlerin açıklanması,
• Deney hayvanı ünitesinde kriz yönetiminin anlatılması,
• Araştırmalarda kullanılan küçük laboratuvar hayvanları ve büyük hayvan türleri için uygun barındırma, bakım ve refah uygulamalarına dair rutin prosedürlerin, bunların nasıl izlendiği ve uygun olmayan çevresel şartların hayvanlar üzerindeki etkilerinin açıklanması,
• Sirkadiyen ritim veya fotoperiyodun bozulmasının hayvanlar üzerine etkisinin anlatılması, 
• Adaptasyon ve hayvanların uygulama eğitiminde kullanılmasının biyolojik sonuçlarının açıklanması, 
• Uygun yem ve suyun temini, saklanması ve hayvana verilmesinin açıklanması.

Uygulama (U)

• Teorik olarak anlatılan bilgilerin deney ünitesi ve laboratuvarda uygulamalı olarak gösterilmesi.

 

Deney Hayvanlarının Beslenmesi

• İlgili hayvan türleri için beslenme gereklilikleri ve bunlara nasıl erişileceğinin açıklanması,
• Su ve yem kalitesini etkileyen parametreler, su ve yem kalitesinin nasıl kontrol edileceği ve sonuçların nasıl değerlendirileceğinin anlatılması,
• Konvansiyonel hayvanların beslenme kurallarının açıklanması,
• SPF (özel patojenlerden ari), germ-free ve  transgenik hayvanların beslenmesindeki kuralların anlatılması,
• Araştırma yemleri hakkında bilgi verilmesi,
• Hayvanların yem ve su alımlarını etkileyen faktörlerin sıralanması,
• Deney hayvanları ünitesinin hayvanlar ve bilimsel prosedürler için sağlıklı bir ortam sağlamak üzere ne şekilde düzenlendiğinin açıklanması.

 

Hayvan Hastalıkları (Mikrobiyolojik, Virolojik, Parazitolojik, Mikolojik, Klinik Dışa Vurumlar, Sağlık Tarama Programları)

Teorik (T)

• Hayvanlardan sorumlu kişilerin hayvan bölümlerini rutin olarak denetlemesindeki maksadın ve ortaya çıkan sorunlara nasıl çözüm bulunacağının açıklanması,
• Rutin denetimler için yapılması gereken hazırlıkların belirtilmesi,
• Hayvan bakım personeli ve diğer personel tarafından tutulacak hayvan sağlığı kayıtları ve raporlarının içeriğinin anlatılması,
• Laboratuvar hayvanlarında görülen hastalıkların izlenmesi, önlenmesi ve yönetiminin anlatılması,
• Hastalıkların; hayvan sağlığı ve bilimsel araştırmalar üzerindeki potansiyel etkisi, zoonotik potansiyelleri, korunma, teşhis, tedavi ve eradikasyonu, klinik semptomları, etiyolojileri ve patolojileri gibi bilgiler de dahil olmak üzere özetlenmesi,
• Sağlık durumunun izlenmesine dair gerekliliklerin belirtilmesi (örneğin, Tarım ve Orman Bakanlığı mevzuatı ve FELASA kılavuzlarında yer aldığı gibi),
• Deney hayvanlarında biyogüvenlik ve salgın hastalık durumlarına dair uygun kontrol stratejilerinin belirtilmesi,
• Ünitedeki hayvanlara uygun bir sağlık-izleme programının tanımlanması,
• Hayvan ünitesindeki potansiyel hastalık kaynaklarının anlatılması,
• Deney hayvanları ile laboratuvar hayvanlarını enfekte eden mikroorganizmaların anlatılması (örneğin, sınıflandırma ve hayat döngüleri).

Uygulama (U)

• Genel tarama testlerinin anlatılması.

 

Biyoistatistik

• Araştırmanın içeriğine göre 3R kurallarından azaltma ilkesinin uygulanmasının açıklanması,
• Uzman görüşü alma, uygun istatistiksel verileri kullanma, biyolojik çeşitliliğin sonuçları ve deneysel çalışmalar arasında tutarlılığın sağlanmasının açıklanması,
• İstatistiksel güç ve "p-değerleri" kavramları da dahil olmak üzere, anlamlılığı etkileyen değişkenlerin açıklanması,
• Örnek miktarının belirlenmesinde kullanılan yöntemlerin (güç analizi veya kaynak denklemi yöntemleri) belirtilmesi.

 

Standardizasyon ve Hayvan Deneylerinde Varyasyon Kaynakları (Genetik Standardizasyon, Mikrobiyolojik Standardizasyon, Bakım-Barındırma)

• Hayvan deneylerindeki varyasyon kaynaklarının (genetik, mikrobiyolojik, bakım-barındırma vb.) tanımlanması,
• Standardizasyon kavramı ve maksatlarının açıklanması,
• Genetik standardizasyon (monozigot hayvanlar, inbred soylar, melezler, kongenik, konzomik soylar, koizogenik soylar, transgenik hayvanlar) ve genetik kalitenin kontrolünün anlatılması,
• Hayvanların mikrobiyolojik durumunun tanımlanması (konvansiyonel, SPF, germ-free, gnodobiyot vb),
• Mikrobiyolojik durum için gerekli bariyer sistemlerinin anlatılması,
• Bakım-barındırma şekilleri, zenginleştirme materyali gibi uygulamaların olumlu ve olumsuz katkılarının açıklanması,
• Araştırmacılardan ve deneysel uygulamalardan kaynaklı varyasyon ve bu varyasyonun asgari düzeye indirilmesi için alınacak tedbirlerin anlatılması,
• Temin etme, transfer, barındırma, bakım, müdahale ve prosedürler de dahil olmak üzere hayvanlarda rahatsızlığa sebep olabilecek durumların açıklanması (temel düzeyde),
• Hayvan refahının iyi bilimi nasıl teşvik edeceğinin belirtilmesi; örneğin, hayvanların biyolojik ve davranışsal ihtiyaçlarının karşılanmasının prosedür sonuçlarını nasıl etkileyeceğinin açıklanması,
• Barındırma ve bakımın deney sonucu ve ihtiyaç duyulan hayvan sayısını nasıl etkilediğinin belirtilmesi, örneğin; barındırma alanı içerisindeki yerin ve rastgele yerleştirmenin sonucu nasıl etkileyeceğinin açıklanması,
• Hayvanlara sosyal barındırma; egzersiz, dinlenme ve uyuma imkanları da dahil olmak üzere zengin bir ortam sağlanmasının (hem türlerin ihtiyaçlarına hem de bilimsel araştırmalara uygun olarak) öneminin açıklanması,
• Türler içerisinde farklı soyların olabileceği ve bunların hem hayvan refahı hem bilimsel araştırmaları etkileyebilecek farklı özelliklerinin olabileceğinin bilinmesi,
• Genomda yapılan değişikliklerin fenotipi beklenmeyen ve kolay fark edilemeyen şekillerde etkileyebileceğinin, bu hayvanların dikkatle izlenmesi gerektiğinin anlatılması,
• Hayvan refahı da dahil olmak üzere, ünitedeki hayvanlar ile ilgili doğru, karşılaştırmalı kayıtların tutulması ve yorumlanmasının anlatılması.

 

Hayvan Deneyi Modeli Kavramı ve Spesifik Deney Modelleri

Teorik (T)

• Hayvan modeli kavramının açıklanması ve sınıflandırılması,
• Özel hayvan modellerinden örnekler verilmesi,
• Veteriner hekimin hayvan modeli seçimi ve model iyileştirmesi üzerine tavsiyelerde bulunma görevinin anlatılması.

Uygulama (U)

• Modellere ait video ve benzeri materyallerin gösterimi.

 

Hayvan Deneylerinin Tasarlanması

Teorik (T)

• Hem bilimsel hem etik açıdan değerlendirme yapmanın, canlı hayvan kullanma kararının, model seçimlerinin, hayvanların kökenlerinin, tahmini kullanılacak hayvan sayısı ve hayat devrelerinin öneminin anlatılması, uygun hayvan içeren veya içermeyen modelin seçimini etkileyen bilimsel, etik ve hayvan refahı ile ilgili faktörlerin belirtilmesi,
• Prosedürlerin tasarlanmasında 3R kuralının etkin bir şekilde uygulanması ile uygun etik ve bilimsel değerlendirmelerin nasıl yapılacağının anlatılması,
• Aslına uygunluk ve fark gözetme kavramlarının tanımlanması (Russell ile Burch ve diğerleri tarafından yapılan tanımlamalara göre),
• Değişkenlik kavramının, sonuçlarının ve değişkenliği azaltma yöntemlerinin (izogenik soylar, outbred nesiller, genetiği değiştirilmiş soyların kullanımı ve kısıtlamaları, temin etme, stres ve habituasyonun önemi, klinik veya subklinik enfeksiyonlar ve temel biyoloji) anlatılması,
• Muhtemel ön yargı kaynakları ve bunların azaltılmasında kullanılacak yöntemlerin (kör deneme ve randomizasyon ile kör deneme mümkün olmadığında muhtemel yapılabilecekler) açıklanması,
• Deney biriminin tanımlanması ve bağımsız olmama (pseudoreplikasyon- birden fazla deney biriminin olmaması veya deney birimlerinin istatistiksel olarak bağımsız olmaması) durumunun açıklanması,
• Farklı deneysel tasarım çeşitlerinin (örneğin tamamen randomize, randomize blok, tekrarlanan ölçümler, Latin kare ve faktörlü deney tasarımları) sıralanması,
• Deneylerin tasarlanması ve sonuçların yorumlanması safhalarında yardım alınabilecek kaynakların belirtilmesi.

Uygulama (U)

• Örnek bir deneysel çalışmanın kursiyerler tarafından hazırlanarak sunulması.

 

Temel Cerrahi

Teorik (T)

• Cerrahi işlem öncesi değerlendirmenin ve iyileştirmenin gereklilik ve geçerliliğinin açıklanması,
• İyi cerrahi uygulamaları için bilgi kaynaklarının belirtilmesi,
• Doku iyileşmesi sürecinin tanımlanması ve bu süreç için asepsi ve hijyen uygulamalarının, yara oluşturmanın, dokuya müdahale prensiplerinin ve uygun cerrahi yöntem seçiminin öneminin açıklanması,
• Gecikmiş ya da düzgün olmayan doku iyileşmesinin veya diğer komplikasyonların nasıl önlenebileceği veya oluştuğunda yapılması gerekenlerin ve muhtemel sebeplerinin açıklanması,
• Personel, hayvan, malzeme ve ekipmanların aseptik cerrahi için nasıl hazırlanması gerektiğinin anlatılması,
• Başarılı bir cerrahinin temellerinin (örneğin Halstead prensiplerinde olduğu gibi) sıralanması ve bunlara nasıl ulaşılacağının belirtilmesi,
• Farklı ve sık kullanılan malzeme, dikiş materyalleri ile iğnelerin özelliklerinin açıklanması,
• Cerrahi bölgesine ulaşmada iyi tekniğin, dokuya müdahale ve ensizyonların tamirinin öneminin anlatılması,
• Farklı dikiş tekniklerinin ve kullanılabilecekleri farklı durumların belirtilmesi,
• Sık karşılaşılan operasyon sonrası komplikasyonların ve sebeplerinin açıklanması,
• Cerrahi sonrası bakım ve izlemenin temellerinin anlatılması,
• Cerrahi prosedürlerin planlanma sürecinin açıklanması ve sürece katkıda bulunan tüm personelin sorumluluklarının anlatılması,
• Ablasyon, ensizyon ve ilgili dokunun uygun şekilde kapatılması da dahil olmak üzere cerrahi tekniklerin anlatılması,
• Cerrahi veya ağrı oluşturabilecek diğer işlemler öncesinde, sırasında ve sonrasında hayvanların bakımın anlatılması,
• Tüm bu işlemlerin veteriner hekim kontrolünde yapılması gerekliliğinin belirtilmesi.

Uygulama (U)

• Nasıl doğru dikiş atılacağının ve farklı dikiş tekniklerinin gösterilmesi,
• Cerrahi sonrası bakım ve izlemenin nasıl yapılacağının gösterilmesi,
• Kanama kontrolünün nasıl yapılacağının gösterilmesi.

 

Deney Hayvanlarının Üretimi, Yetiştirilmesi ve Barındırılması

• Deney hayvanı üretim programlarının açıklanması,
• Kafes sistemlerinin açıklanması,
• Deney hayvanları ünitelerinde ideal şartların (havalandırma, ısı, nem, ışık vb.) hayvan türlerine göre açıklanması,
• Genetiği değiştirilmiş hayvanların bilimsel araştırmalarda kullanımı ve bu hayvanları dikkatli bir şekilde izlemenin öneminin açıklanması,
• Taşıma sırasında hayvanların sağlık, refah ve bakımlarını sağlayacak doğru yöntemlerin anlatılması,
• Çevre şartlarının hayvan türü, yaşı, yaşam dönemi ve özel bakım şartlarına göre (örneğin operasyon süreci bakımı, immun yetersizlik gösteren hayvanlar ve genetiği değiştirilmiş soylar) çeşitlilik gösterebileceğinin açıklanması,
• Kontrol altında olmayan çevresel şartların hayvan refahı ve araştırma sonuçları üzerindeki muhtemel etkilerinin tartışılması,
• Çevresel zenginleştirmesinin anlatılması,
• 3R prensibinin hayvan refahı, bakımı ve zenginleştirme uygulamalarının sürekli gelişimine ne şekilde katkıda bulunduğunun açıklanması,
• Hayvan türleri için uygun çevre şartları ve zenginleştirme uygulamalarının ve bunların nasıl takip edileceğinin açıklanması,
• Çevresel ölçüm aletleri ile bu aletler tarafından oluşturulan okuma çizelgeleri, grafikler veya tablolarının kullanımı ve muhtemel sorunların anlatılması,
• Farklı maksatlar ile barındırılan deney hayvanları için uygun rutinler ve barındırma şartlarının tanımlanması,
• Özelleştirilmiş şartlarda bakım rutinleri ve barındırma şartlarının nasıl değişebileceğinin açıklanması,
• Yaygın laboratuvar hayvanı türleri için temel üretim verilerinin özetlenmesi,
• İlgili türler için özel şartlar altında uygun üretim programlarının detaylı bir şekilde açıklanması,
• İleriye dönük uygun üretim stoğunun seçilmesinin anlatılması,
• Laboratuvar hayvanlarında östrusun belirlenmesi, çiftleşmenin gerçekleştiğinin kontrol edilmesi ve gebeliğin doğrulanması yöntemlerinin ve etkinliklerinin anlatılması,
• Bir üreme grubunun üreme performansını tanımlamak için üreme verilerinin değerlendirilmesi,
• Tespit edilen sorunların açıklanması ve uygun iyileştirici önerilerde bulunulması,
• Hayvanların taşınmasını kontrol eden mevzuatın ilgili bölümlerinin belirtilmesi,
• Hayvanların taşınması ile ilgili prosedür, ekipman, yasal yükümlülük ve taşıma ile sorumlu kişilerin tanımlanması,
• Taşıma süresince hayvanın sağlık durumu ve hayvan refahının nasıl sürdürüleceğinin açıklanması,
• Hayvanları işaretlemek için kullanılan yöntemlerin sıralanması, her yöntemin avantaj ve dezavantajlarının belirtilmesi.

 

Alternatif Yöntemler

• Hayvan deneylerinde alternatif kullanımın 3R prensibi (özellikle yerine koyma) kapsamında tanımı ve uygulanmasının anlatılması,
• Yaygın olarak kullanılabilecek alternatif yöntemlerin (hücre kültürü, yapay deri, matematiksel formül, bilgisayar, alt türlerin ve omurgasızların kullanımı vb.) açıklanması,
• Alternatif yöntemlerin avantaj ve dezavantajlarının anlatılması,
• Alternatif yöntem kullanımına karar verme sürecinin anlatılması (fiyat, fayda, hayvan refahı, vb. analizler),
• Alternatif yöntemlerin 3R prensibinden azaltmaya katkısının (örneğin, vücuda hiçbir katkısı olmayacak bir ilacın hücre kültürü safhasında tespit edilmesi veya görülen etki kapsamında daha az hayvan kullanılması gibi) anlatılması,
• Alternatif yöntemlerle ilgili bilgi kaynaklarının anlatılması,
• Farklı araştırma araçlarının ve araştırma yöntemlerinin (örneğin sistematik gözden geçirme, meta analiz) anlatılması.